متنی که در ادامه میخوانید، سندی تاریخی و قابل تأمل از دغدغههای نهاد امامت جمعه در گذر زمان است. این نوشتار، متن کامل گزارش حجتالاسلام والمسلمین سید رضا تقوی، ریاست وقت شورای سیاستگذاری ائمه جمعه کشور است که در جریان گردهمایی سال ۱۳۷۹، به محضر مقام معظم رهبری تقدیم شده است. این گزارش با صراحت به بررسی «مشکلات ساختاری» و معیشتی ائمه جمعه پرداخته و بر «ضرورت نواندیشی» و تغییر رویکردها برای کارآمدی بیشتر این نهاد در دهه هشتاد تأکید میورزد. بازخوانی این گزارش پس از دو دهه، نمایی روشن از سیر تحول و چالشهای این نهاد مقدس را پیش روی مخاطبان قرار میدهد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
بسم الله الرحمن الرحیم
اللهم ایاک نعبد و ایاک نستعین ثم الصلوه و السلام علی سیدنا و نبینا ابی القاسم المصطفی محمد صلی الله علی و آله و سلم.
خداوند رحمان را شاکریم که توفیق را رفیق شفیق گردانید تا در سال امیرالمؤمنین، یعسوب دین، قائد غرّالمحجّلین پانزدهمین گردهمایی سراسری ائمه جمعه کشور را در حضور رهبر بزرگوارمان حضرت آیتالله خامنهای دامت برکاته تشکیل بدهیم و با سخنان رهگشای ایشان این گردهمایی را آغاز نمائیم. چنان که اطلاع دارید عنوان گردهمایی «حکومت دینی، کارکردها و آسیبها» ست. این عنوان با توجه به شرایط فرهنگی موجود جامعه و موضعگیریهای دشمنان ما نسبت به حکومت دینی انتخاب شده است و اگر نتوانیم در این اجلاس به همه ابعاد این بحث بپردازیم امیدواریم که با طرح چنین مباحثی اذهان خطیبان خوب جمعه را به این گونه مباحث جلب کنیم تا در طول سال با مطالعاتی بیشتر و حساسیتی افزونتر، خطبههای جامعتر به پرسشها پاسخگو و به بحثها رونق بخش و ابهامها را ابهام زدا باشند.
مقدم امامان جمعه که رنج راه را تحمل نموده و با حضور خود مجمع احباب را رونق و صفا بخشیدند، گرامی میداریم و به همه میهمانان خوشامد میگوئیم و از رهبر فرزانه که همیشه هدایتها و حمایتهایشان سرمایه گرانبهائی برای نهاد امور ائمه جمعه و امامات آن بوده است تشکر و تقدیر میکنیم و از خداوند منان خواهانیم که ما را همیشه از نعمت هدایت و حمایت، ولیّ و ولایت برخوردار فرماید. اجازه میخواهم گزارشی را به گونهای فشرده در چند بخش تقدیم دارم.
بخش اول: نگاهی به وضع موجود ساختار تشکیلاتی سازمان امور ائمه جمعه عبارت است از شورای سیاستگذاری که مرکب از ۹ نفر است و با حکم رهبر معظم منصوب میشوند و در حکم برای شورا سه وظیفه تصریح شده است: نصب، عزل، داوری.
این مجموعه رئیس و مدیری دارد که او نیز با حکم رهبری منصوب میشود و مسؤول اجرای مصوبات شورا و کلیه امور اجرائی در این سازمان میباشد که در چند دوره گذشته همکار بزرگوار و ارجمندمان حضرت آقای رسولی محلاتی سلمه الله تعالی ریاست این مجموعه را بر عهده داشتند که لازم میدانم از زحمات ایشان در گذشته و از همراهیها و همکاریهای ایشان در شرایط موجود بهویژه نسبت به اینجانب تشکر کنم و اینک قرعه کار به نام این بنده زده شد و حدود سه ماهی است که افتخار خدمتگزاری را بر عهده دارم.
در تشکیلات ما شش معاونت وجود دارد: فرهنگی، سیاسی، گزینش، بازرسی و بررسی، امور استانها، امور مالی، اداری. بیست و پنج دفتر نمایندگی در استانها داریم، پرسنلی که در مرکز وجود دارد کمتر از چهل نفر است و در دستگاههای مشابه در سیستم دولتی برای اداره چنین مجموعههایی با چنین وسعت و گستردگی صدها کارمند و کارشناس را در خود گرد آوردهاند. از کلیه همکارانم که با تلاش مضاعف و با شیرینی و دلسوزی کارها را به پیش میبرند تشکر میکنم. تعداد ائمه جمعه که این مرکز باید به امور آنها برسد ۳۹۶ نفر هستند، یعنی در هر جمعه در ۳۹۶ نقطه کشور، نماز جمعه اقامه میشود و امامان جمعه با خطبههای خود مردم را به تقوا دعوت نموده و با طرح مسائل سیاسی، روشنگریهای لازم را انجام میدهند.
تعداد شهرهایی که متقاضی امام جمعه میباشند و به اصطلاح ما خالی هستند و در صدد گزینش نیروهایی میباشیم که با انتخاب و معرفی آنها نماز جمعه را در آن مناطق اقامه کنیم، ۲۸ منطقه است. لازم است که اینجا از خطیبان جمعه که در طول اجلاس گذشته تا این اجلاس از میان ما رفته، قالب تن شکسته و از خاکدان دنیا به جاودان سرای عقبی پر کشیدهاند یادی بکنیم و برای روحشان مغفرتی را طلب نمائیم. مرحوم مغفور آیت الله روحانی امام جمعه بابل و مرحوم مغفور حجتالاسلام عسگری امام جمعه گیلانغرب رحمت الله علیهما و یادی از حضرت آیت الله شیرازی امام جمعه سابق مشهد داشته باشیم.
بخش دوم: مشکلات ۱- از مشکلاتی که در سازمان امور ائمه جمعه وجود دارد وابستگی برخی از امامان جمعه به برخی از مسؤولان اجرایی است زیرا بهخاطر نداشتن امکاناتی مانند منزل مسکونی، دفتر و یا اتومبیل و تأمین آن از طرف مسؤولین اجرایی منطقه موجب میگردد تا امام جمعه خود را وامدار آن مسؤول بداند و این وابستگی تا حدود زیادی شجاعت و آزادگی و غیرت او را تضعیف میکند تا در مواقع حساس نتواند رسالت اسلامی خود را انجام بدهد که البته برای حل این مشکل پیشنهاد داریم که عرض میکنم.
۲- از دیگر مشکلات ما این است که حدود یکصد نفر از امامان جمعه در محل مأموریت خود ساکن نیستند، غیبت امام جمعه از محل، آثار و تبعات بسیار بهدنبال دارد و ما طی صدور بخشنامهای از آنها خواستهایم تا در محل مأموریت خود ساکن شوند و برای شهرستان و مردم منطقه برنامه ریزی مناسب تبلیغی و فرهنگی داشته باشند. این عزیزان در حقیقت امام روز جمعه هستند و چون در بقیه روزهای هفته در محل حضور ندارند افت تبلیغی و فرهنگی در چنین مناطقی کاملاً مشهود است. البته با برخی از این آقایان صحبت شده است که در محل ساکن گردیدهاند و با برخی دیگر باید تکلیف کار را مشخص کنیم.
۳- ما در نهاد نماز جمعه کشور جمعی از بزرگوارانی را داریم که از شیخوخیت و کبر سن بهایی برخوردار هستند و از طرفی هم از ضعف جسمی و بیماری نیز بهشدت رنج میبرند و متأسفانه در اداره امور نماز جمعه، ارایه خطبههای کارساز با مشکلاتی روبرو میباشند. کسانی که سلامتی و نشاط خود را در حالت ترویج دین و دیانت و خیرخواهی و خدمت صرف کردهاند ولی امروز دیگر از توانائی لازم برخوردار نیستند، باید در حالت پاسداری از اعتبار و شخصیت این بزرگواران و طولانیتر کردن بهرهمندی جامعه از وجود پر خیرشان، مسؤولیتشان را سبکتر بنمائیم. اگر این بزرگواران در اعمال سیاستها بدست آرند دل ما را بخال هندویشان بخشیم سمرقند و بخارا را.
۴- از دیگر مشکلات ما در برخی از شهرستانها، اموال و املاکی است که امام جمعه از طریق کمکهای دولتی و مردمی گرد آورده و مؤسسهای را بنا نهاده است و سپس آن مؤسسه را وقف نموده و تولیت آن موقوفات را در وقف نامه به نام خود و پس از خودش بنام فرزندان ذکورش نسلاً بعد نسل مشخص کرده است که در بعضی از شهرستانها مشکلات پیچیدهای داریم. حالا تا موقعی که خود امام جمعه است مشکلی نیست، وقتی امام جمعه جابجا میشود یا انصراف میدهد، مشکلات فراوانی بوجود میآید.
بخش سوم: چشم انداز آینده نسبت به آینده طرحهایی را در دست تهیه داریم که بعون الله تعالی و با راهنماییها و هدایتهای رهبر بزرگوارمان بخشی از مشکلات را حل خواهیم کرد.
۱- نخستین طرحی که در اولویت قرار دارد اینست که آن دسته از شهرهایی که ائمه جمعه آنها منزل مسکونی و دفتر کار ندارند برای آنها چارهای بیندیشیم، خانهای سازمانی را تدارک ببینیم، مذاکراتی را با برخی از مسؤولان در سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور داشتهایم که آنان نیز اعلام همراهی و همکاری کردهاند، کمکهای استانی و عنایات مقام معظم رهبری نیز ما را مدد خواهد رساند و در دو سه سال آینده با عنایات خداوند و توجهات حضرت بقیه الله عجل الله تعالی فرجه الشریف بیمشکل پایان خواهیم داد، تعداد شهرهایی که ائمه جمعه آن منزل و دفتر کار ندارند حدود ۲۵۰ شهر است که آمارشان را اینجا داریم یعنی ۱۵۰ شهر خانه و دفتر دارند و حدود ۲۵۰ منطقه است که ندارند. اینها در خانههای سازمانی معمولاً دولتی مینشینند و واقعاً اگر بخواهیم خانههای دولتی و سهمیه کارمندان را هم آزاد بکنیم باید این قدمها را برداریم. این همه تلاشها و اعمال سیاستها باید در حالت پرهیز از دولتی شدن ائمه جمعه انجام بگیرد. این هم بهعنوان یک سیاست در اجرای طرحها و برنامهها باید ملاک باشد. ما نه تنها نباید ائمهی جمعه را دولتی به معنی مصطلح آن بکنیم بلکه باید امامان جمعه دولت را در جهت مردمی شدن سوق بدهند.
۲- طرح دیگر ما طرح مراقبتهای پزشکی و درمانی ائمه جمعه است، این طرح که توسط معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران آماده میشود و مقدمات اولیه آن فراهم گشته است در آغاز کلیه ائمه جمعه را تحت معاینات مختلف پزشکی قرار داده و اطلاعات اولیه را در فرم مربوط وارد میکنند و اگر در این معاینات نارسائیهای جسمی و یا بیماری مشاهده شد به مراکز پزشکی و درمانی راهنمائی میشوند این کار هر سال حداقل یکبار انجام خواهد گرفت که مقام معظم رهبری نسبت به یکی از ائمه جمعه بیمار هم که خدمتشان عرض کردم تأکید فرمودند که مراقبتهای بیشتری انجام بگیرد که انجام شد.
۳- تهیه طرح آموزش ائمه جمعه در ۲ بخش آموزش پیش از خدمت و آموزش ضمن خدمت که باید در آینده پیاده شود. با برخی از اعضای شورای مدیریت حوزه علمیه قم مذاکراتی را انجام دادهایم و انشاءالله با همراهی و همکاری حوزه که محل تولید و پرورش نیروهاست بتوانیم گرایش علمی ویژهای را برای تربیت امام جمعه بوجود بیاوریم و آموزش ضمن خدمت را نیز تدارک دیدهایم و در آینده نزدیک کلاسهای آن آغاز بکار خواهد کرد با این هدف که اطلاعات ائمه محترم جمعه را به روز رسانده و تقویت کنیم، این گونه فعالیتها، سطح کیفیت کار امامان جمعه را افزایش چشمگیری خواهد داد.
۴- حضور پر نشاط ائمه جمعه در عرصههای فرهنگی بهویژه در عرصه فرهنگ عمومی از دیگر سیاستهای ماست. برای تحقق این هدف تلاش خواهیم کرد که ائمه جمعه در حوزه رسانهای کشور حضوری جدی داشته باشند، مصاحبه کنند، نقاد باشند، شبهه افکنان را به هماوردی بخوانند، عرصه را بر قلمهای مسموم، افکار بیمار، زبانهای بیبند و بار تنگ کنند. امروز علاوه بر منبر خطابت جمعه، منبرهای دیگری هست که ائمه جمعه بهخوبی میتوانند در طریق ترویج و تبلیغ ارزشهای اسلامی استفاده کنند. منبر مطبوعات، گردهماییها، صدا و سیما و از این قبیل زمینههایی که وجود دارد و صد البته که این حضور باید لوازم خاص خود را داشته باشد معلومات لازم، استحکام بیان، استدلال قوی، زمانشناسی و روانشناسی کلام نیز مد نظر باشد تلاشمان بر این است تا ائمه جمعه از ابزار قلم نیز بیشتر و بهتر بهره بگیرند. در این باره نیز نخست بر پیاده کردن خطبهها و بقلم کشیدن سخنان تأکید داریم. در آمادهسازی اینکار میتوان از صاحب نظران فرهنگی و قلم داران اندیشور منطقه نیز بهره گرفت. ما نیز در معاونت فرهنگی نهاد نماز جمعه آمادگی خود را جهت مطالعه مطالب و تکمیل بحث برای انتشار و عرضه به بازار کتاب اعلام میداریم. هر گاه از حدود ۴۰۰ امام جمعه یکصد نفر آنها، نه، ۵۰ نفر از این مجموعه در بازار کتاب و رسانههای کشور حضور جدی، جهت بخش داشته باشند و همانند دیده بانی هوشیار مرزهای فرهنگی را مراقبت کنند و با طرح مسائل زنده و قوی اسلامی به نیازهای فکری و فرهنگی پاسخ متین و منطقی بدهند آیا برای برخی از این شبهه افکنان حسود و قلم بدستان سیاه دل جائی باقی میماند، اینجانب که با بعضی از امامان جمعه به بحث مینشینم برخی را شجاع، مصمّم و قاطع مشاهده میکنم ولی برخی هم در برابر موجهای برخاسته در جامعه بهشدت منفعلانه آنها را میبینم که با مسائل برخورد میکنند.
۵- با توجه به ترکیب جمعیتی و خیل عظیم جوانان بهعنوان ارزشمندترین سرمایههای انسانی لازم است تا سیاستهای تربیتی و هدایتی خویش را بیشتر به این قشر متوجه سازیم و باب جدیدی را برای گفتگوی با جوانان بگشائیم.
در پایان اعلام میکنم که خود را خدمتگزار شما میدانم و بر این خدمتگزاری که توفیق آن را رهبر بزرگوارمان برایم فراهم فرموده افتخار میکنم و از همه عزیزان درخواست دارم که مرا مشمول دعای خیر خود قرار بدهند و از راهنمائی و مدد دریغم نفرمایند.
خدایا چنان کن سرانجام کار تو خشنود باشی و ما رستگار
ثبت ديدگاه