سخنرانی حجت الاسلام و المسلمین سید رضا تقوی با موضوع ویژگی های ماه مبارک رمضان در جمع اهالی فرهنگ و سیاست
دفتر مرکزی جامعه روحانیت مبارز تهران
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله رب العالمین، و صلی الله علی سیدنا و نبینا ابیالقاسم المصطفی محمد و علی آله الطاهرین، و لعنة الله علی أعدائهم أجمعین.
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَی الَّذِینَ مِن قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ»
فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، ماه مهمانی خدا، ماه عرفان، عبادت و تقرب به ذات اقدس الهی، بر همه مسلمانان مبارک باد.
ماه رمضان؛ ضرورت معرفت پیش از مواجهه
به مناسبت حلول ماه مبارک رمضان، نخستین سخن آن است که این ماه را بشناسیم. قاعدهای عقلایی و پذیرفتهشده در زندگی ماست که تا حقیقت چیزی را ندانیم، نحوه مواجهه ما با آن کامل و قابل قبول نخواهد بود. در امور مادی، پیش از خرید زمین، خانه یا خودرو، تحقیق و ارزیابی میکنیم. در امر مهم ازدواج نیز پیش از هر تصمیمی، پرسوجو و شناخت را لازم میدانیم.
در ساحت مسائل معنوی و فرهنگی نیز همین منطق جاری است. اگر بخواهیم عبادتی را با عمق و اثر انجام دهیم، باید موضوع آن را بهدرستی ارزیابی و درک کنیم. ماه رمضان صرفاً یک مقطع تقویمی نیست؛ ظرفی است ممتاز که پیامبر اکرم و ائمه طاهرین درباره آن نکتههای فراوان و شگفت بیان فرمودهاند.
در تعالیم اسلامی آمده است که ارزش اعمال در «ظرف مناسب» تصاعدی میشود؛ چه ظرف زمانی و چه ظرف مکانی. نماز، نمونهای روشن است: نماز در مسجد فضیلتی افزونتر از نماز در خانه دارد؛ نماز در مسجد جامع برتر از مسجد محله است؛ و نماز در مسجدالحرام و مسجدالنبی فضیلتی مضاعف مییابد. زمان نیز چنین است: چرا نماز شب چنین منزلتی دارد؟ زیرا سحر، لحظهای خاص و مورد عنایت حضرت حق است:
دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند
واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند
حتی در خود نماز نیز مقدمات و مؤخراتی قرار داده شده که بر وزن معنوی آن میافزاید: اذان و اقامه، تعقیبات، و تسبیحات صدیقه طاهره(س). همه اینها نشانه آن است که میتوان عمل واحد را در ظرف مناسب، سنگینتر و پربهاتر ساخت.
اوصاف و منزلت ماه رمضان در بیان نبوی
پیامبر اکرم(ص) ماه رمضان را چنین معرفی میفرماید:
«شهرُ رمضان شهرُ الله»
ماه رمضان، ماه خداست. ممکن است پرسیده شود: مگر دیگر ماهها از آنِ خدا نیست؟ پاسخ آن است که بهسبب دستورات ویژه، توصیههای مؤکد، و برکات خاصی که در این ماه قرار داده شده، این زمان منزلتی ممتاز یافته است.
ماه رمضان، ماه دعاها و مناجاتهاست:
«یا علی و یا عظیم، یا غفور و یا رحیم…»
و دعاهای روزانه:
«اللهم اجعل صیامی فیه صیام الصائمین…»
پیامبر اکرم(ص) میفرماید:
«هُوَ شَهْرٌ دُعِیتُمْ فِیهِ إِلَی ضِیَافَةِ اللَّهِ»
این ماه، ماهی است که شما در آن به مهمانی خدا دعوت شدهاید.
ضیافت الهی، سفرهای از جنس مادّه نیست؛ سفرهای از دعا، نیایش، توبه، انس با قرآن و تهذیب نفس است. از عارفی نقل شده است: هنگام افطار، برای خدا «ناز» کنید؛ همانگونه که کودک در دامان پدر، با مهر و طلب، ناز میکند. دعا نیز همین ناز عاشقانه با پروردگار است. لقمه را با تأمل بردارید و بگویید: «خدایا، روزه گرفتم؛ اکنون جایزهام را از تو میطلبم.»
و در حدیث آمده است:
«لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ»
برای روزهدار دو شادی است: یکی هنگام افطار، و دیگری هنگام لقاء پروردگار.
از دیگر اوصاف این ماه:
«سیدُ الشهور»؛ سرور ماهها
«شهرُ العتق»؛ ماه آزادی از آتش
و در خطبه شعبانیه میفرماید:
«هُوَ شَهْرٌ أَوَّلُهُ رَحْمَةٌ، وَ أَوْسَطُهُ مَغْفِرَةٌ، وَ آخِرُهُ إِجَابَةٌ وَ عِتْقٌ مِنَ النَّارِ»
آغازش رحمت است، میانهاش مغفرت، و پایانش اجابت و رهایی از آتش.
همچنین:
«أَیَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَیَّامِ، لَیَالِیهِ أَفْضَلُ اللَّیَالِی، وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَاتِ»
و:
«شَهْرٌ عَظِیمٌ یُضَاعِفُ اللَّهُ فِیهِ الْحَسَنَاتِ وَ یَمْحُو فِیهِ السَّیِّئَاتِ»
در دعای روزانه نیز میخوانیم:
«وَ هَذَا شَهْرٌ عَظَّمْتَهُ وَ کَرَّمْتَهُ وَ شَرَّفْتَهُ وَ فَضَّلْتَهُ عَلَی الشُّهُورِ»
این همه تأکید، دعوتی است به شکرگزاری و قدرشناسی: توفیق رسیدن به رمضان و توان روزهداری نعمتی بزرگ است.
اندر رمضان خاک تو زر میگردد
چون سنگ که سرمه بصر میگردد
آن لقمه که خوردهای دُرر میگردد
وان صبر که کردهای گهر میگردد
روزه؛ از امساک جسم تا تهذیب جان
روزه، برجستهترین عمل این ماه است؛ اما روزه نیز درجاتی دارد:
۱. روزه جسم (صوم الجسد)
آسانترین مرتبه روزه است؛ امساک از خوردن و آشامیدن. در روایت آمده:
«الصوم زکاةُ الجسد»
روزه، زکات بدن است.
چنانکه هر نعمتی زکاتی دارد:
زکات قدرت: خدمت به مردم
زکات جمال: عفاف
زکات مال: انفاق
زکات علم: نشر آن — «زکاةُ العلم نشرُه»
دانش را نباید کنز کرد؛ همانگونه که ثروت را نباید راکد گذاشت. جامعه در شکلگیری امکانات فردی سهیم است؛ پس گردش صحیح سرمایه و حمایت قانونی از فعالیت سالم اقتصادی ضرورتی اجتماعی است.
۲. روزه نفس (صوم النفس)
«صومُ النفس عن لذّات الدنیا أنفعُ الصیام»
امساک از خواهشهای نفس، مرتبهای برتر است. نفسِ رهاشده، انسان را به بیراهه میکشاند.
۳. روزه دل (صوم القلب)
«صومُ القلب خیرٌ من صیام اللسان»
پاکسازی دل از سوءظن، بددلی و تیرگی.
۴. روزه زبان (صوم اللسان)
«صومُ اللسان خیرٌ من صیام البطن»
نگهداشت زبان از آزار، غیبت و لغزش.
رمضان؛ موسم فرصتها و نفحات الهی
ماه رمضان، فرصت است؛ و فرصتها ماندگار نیستند:
«إِنَّ لِرَبِّکُمْ فِی أَیَّامِ دَهْرِکُمْ نَفَحَاتٍ، أَلَا فَتَعَرَّضُوا لَهَا»
و:
«الفُرصةُ تَمُرُّ مَرَّ السَّحاب»
فرصت مده از دست چو وقتی به کف آید
که این مادر اقبال همه ساله نزاید
در قیامت از فرصتها پرسش میشود:
«لا تزولُ قدما عبدٍ یومَ القیامة حتی یُسأل عن أربع:
عن عمره فیما أفناه،
و عن شبابه فیما أبلاه،
و عن ماله من أین اکتسبه و فیما أنفقه،
و عن حبّنا أهل البیت»
رمضان، ماه فرصتهای گوناگون است:
▪️ فرصت قرآنی
«شهرُ رمضان الذی أُنزِلَ فیه القرآن»
و در روایت: تلاوت یک آیه در رمضان، همسنگ ختمی در غیر آن.
▪️ فرصت سلامت جسم و جان
«صوموا تصحّوا»
روزه، تصفیه جسم و تقویت تقوا:
«لعلّکم تتّقون»
▪️ فرصت توبه
«و توبوا إلی الله من ذنوبکم»
بازآ، بازآ هر آنچه هستی بازآ
گر کافر و گبر و بتپرستی بازآ
این درگه ما درگه نومیدی نیست
صد بار اگر توبه شکستی بازآ
▪️ فرصت دعا
قرآن، سخن خدا با ماست؛ دعا، سخن ما با خدا.
▪️ فرصت تربیت و استقامت
تا درد نیابی تو به درمان نرسی
تا جان ندهی به وصل جانان نرسی
تا همچو خلیل اندر آتش نروی
چون خضر به سرچشمه حیوان نرسی
هیچ موفقیتی بیعبور از سختیها حاصل نمیشود. رمضان، ماه تمرین مقاومت، صبر و خودسازی است:
«إِن یَکُن مِنکُم عِشرونَ صابرون یَغلِبوا مِأتَین»
و:
«إِنَّ الَّذِینَ قالوا ربُّنا الله ثم استقاموا تتنزّل علیهم الملائکة»
▪️ فرصت ایجاد قابلیت
زمین شوره سنبل برنیارد در او
تخم عمل ضایع مگردان
حافظ میگوید:
چو مستعد نظر نیستی وصال مجوی
که جام جم ندهد سود وقت بیبصری
ای یکدله، صد دله، دل یکدله کن
صراف وجود باش و خود را چله کن
یک صبح بااخلاص بیا بر در ما
گر کام تو برنیامد آنگه گله کن
ماه رمضان، شهرالله، ضیافتالله، سیدالشهور و موسم رحمت و مغفرت است. شقیترین انسان کسی است که این ماه بر او بگذرد و آمرزیده نشود:
«إِنَّ الشَّقِیَّ کُلَّ الشَّقِیِّ مَن خَرَجَ مِنْهُ هذَا الشَّهْرُ وَلَمْ یُغْفَرْ ذُنُوبُهُ»
از خداوند متعال میخواهیم این ماه را برای همه ما ماه توفیق، طهارت دل، سلامت جان، و قبولی اعمال قرار دهد.
اللهم صل علی محمد و آل محمد.
ثبت ديدگاه