سخنرانی حجت الاسلام و المسلمین سید رضا تقوی، پیش از خطبه های نماز جمعه تهران، با موضوع رمضان، جلوهگاه ضیافت الهی
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد لله رب العالمین، بارئ الخلائق اجمعین، باعث الانبیاء والمرسلین، ثم الصلاة والسلام علی سیدنا ونبینا حبیب إله العالمین ابی القاسم المصطفی محمد (صلی الله علیه وآله وسلم) و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.
قال الله الحکیم فی کتابه: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ»
فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، ماه ضیافة الله و شهر الله را به همه مسلمانان، بهویژه شما نمازگزاران عزیز و بزرگوار، خواهران و برادران، تبریک و تهنیت عرض میکنم. انشاءالله این ماه بر همه شما مبارک باشد. بحث من نیز به همین مناسبت پیرامون ماه مبارک رمضان است.
اهمیت زمان و مکان در ارزشگذاری اعمال
سخن را از این نقطه آغاز میکنیم که در تعالیم اسلامی به ما آموختهاند که ارزش و پاداش اعمال، در شرایطی خاص افزایش پیدا میکند؛ بدین معنا که اگر عمل نیکی در موقعیت ویژهای انجام گیرد، ثواب و ارزش والاتری خواهد یافت. یکی از مؤلفههایی که کفه اعمال و عبادات را سنگینتر میسازد، «زمان» و یا «مکان» انجام عمل است. گاهی زمان و مکان، تأثیر شگرفی در ارزشگذاری یک رفتار عبادی دارند.
این مسئله برای همگان روشن است و بارها بیان شده است؛ به عنوان نمونه، مکان مقدسی چون مسجد، ثواب عبادت را افزون میکند. نمازی که انسان در خانه میخواند، اگر در مسجد اقامه شود، پاداش آن فزونی مییابد. حال اگر همان نمازی که قرار بود به صورت فُرادا خوانده شود، به جماعت اقامه گردد، ثواب آن چندین برابر میشود؛ چنانکه در روایات آمده است اگر تعداد نمازگزاران در یک جماعت از ده نفر فراتر رود، فرشتگان از محاسبه و ثبت ثواب آن عاجز میمانند. در تعبیر دیگری آمده است که اگر جنگلها قلم، دریاها مرکب، و جن و انس نویسنده شوند، باز هم ثواب نمازی که با جماعت خوانده میشود، به قلم نمیآید. این ویژگیِ مکانِ نمازگزار است؛ مسجد محله، مسجد جامع شهر، مسجد الحرام و مسجد النبی، هر کدام به نسبت، ثواب اعمال را به مراتب بیشتر میکنند.
زمان نیز از همین قاعده پیروی میکند. اگر در روز جمعه عملی انجام دهیم، نمازی بخوانیم، دعایی را در پیشگاه خداوند بر زبان جاری کنیم یا صدقهای بدهیم، پاداشی مضاعف خواهد داشت. ماه مبارک رمضان نیز چنین زمان مقدسی است؛ ظرفِ زمانیِ ارزشمندی که مورد عنایت حضرت حق قرار گرفته و شایسته است که ما آن را غنیمت شماریم. باید زمان را بشناسیم و بدانیم در چه موقعیت خطیری قرار گرفتهایم.
در وهله نخست، باید شاکر خداوند باشیم که در امتداد عمر، به ما توفیق درک ماه رمضانِ امسال را عطا فرمود. این نعمتی است که شکر میطلبد. از سوی دیگر، خداوند به ما سلامتی عطا کرده تا بتوانیم روزه بگیریم؛ این نیز جای شکر دارد. توفیق انجام دعاها و اعمال توصیه شده در این ماه، چه بخشی از آنها و چه تمامشان، نعمت دیگری است که شکرگزاری میطلبد. ماه رمضان، ماه نزول قرآن است؛ بدین معنا که این ظرف زمانی آنقدر بااهمیت بود که خداوند کلام خود را در این زمان بر قلب پیامبر اکرم (ص) نازل فرمود: «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًی لِلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَی وَالْفُرْقَانِ».
رمضان؛ جلوهگاه ضیافت الهی
این ماه در روایات «شهر الله» یعنی ماه خدا نامیده شده است. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ». شاید این پرسش مطرح شود که مگر ماههای دیگر از آنِ خدا نیستند؟ قطعاً تمام روزها، ماهها و سالها متعلق به ذات اقدس اوست، اما ماه رمضان به دلیل ویژگیهای منحصربهفرد، عنایات خاص خداوند و برنامههای انسانسازی که در آن مقرر شده، به صفت «شهر الله» مزین گشته است.
این ماه، ماه میهمانی خدا نیز هست؛ چنانکه فرمودهاند: «دُعِیتُمْ إِلَی ضِیَافَةِ اللَّهِ». ما بر سر سفره ضیافت الهی نشستهایم. اما توشه این سفره چیست؟ آیا طعامهای مادی و شیرینیهای ظاهری است؟ خیر! معنویاتی که در ماه رمضان تنیده شده، توشه این سفرهاند. روزه، دعاهای مستحب هنگام افطار، دعای افتتاح («اللَّهُمَّ إِنِّی أَفْتَتِحُ الثَّنَاءَ بِحَمْدِکَ»)، دعای ابوحمزه ثمالی که منظومهای از معارف الهی و یکی از منابع اصیل معرفتی شیعه است، دعای جوشن کبیر، دعای سحر، دعاهای پس از فرایض یومیه («یَا عَلِیُّ یَا عَظِیمُ، یَا غَفُورُ یَا رَحِیمُ») و دعاهای روزانه ماه مبارک، همگی مائدههای آسمانی این سفرهاند. سحرخیزیها و نمازهایی که در دل شب توفیق اقامه آنها حاصل میشود، غذای روح و جان انسان در این ضیافت هستند.
ماه رمضان سرور ماهها («سَیِّدُ الشُّهُورِ») و ماه رهایی از آتش جهنم («شَهْرُ الْعِتْقِ») است. ماهی است که آغاز آن رحمت الهی، میانه آن مغفرت و آمرزش، و پایان آن اجابت است؛ در اواخر این ماه، انسان چنان پاک، شفاف و زلال میشود که دعایش بیتردید به عرش اجابت میرسد.
ضرورت شناخت پیش از ورود به حریم رمضان
در اینجا شایسته است به این نکته ظریف اشاره کنم که ما برای مواجهه و برقراری ارتباط با هر پدیدهای، در وهله نخست نیازمند شناخت آن هستیم. به عنوان مثال، هنگام خرید خانه، ابتدا اطلاعات آن را جستجو میکنیم؛ موقعیت محلی، همسایگان، نقشه و معماری آن را میسنجیم و تنها در صورت انطباق با معیارهایمان، آن را برمیگزینیم. در مورد تهیه نیازمندیهای روزانه نیز چنین است؛ ابتدا میبینیم، میشناسیم و سپس انتخاب میکنیم.
در مسائل معنوی نیز قاعده بر همین منوال است. ابتدا باید ماه مبارک رمضان را بشناسیم. چه کسی باید این ماه را به ما معرفی کند؟ خداوند، پیامبر اکرم (ص) و ائمه معصومین (صلوات الله علیهم اجمعین) رسالت معرفی این ماه را بر عهده دارند. پیامبر اکرم (ص) پیش از ورود به ماه مبارک رمضان، در آخرین جمعه ماه شعبان و طی خطبهای غرا (خطبه شعبانیه)، این ماه را به مسلمانان معرفی کرده و میفرمایند فرصتی عظیم در انتظار ماست. ایشان میفرمایند: «أَیَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَیَّامِ، وَ لَیَالِیهِ أَفْضَلُ اللَّیَالِی، وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَاتِ»؛ روزها، شبها و لحظات این ماه، برترینِ زمانها هستند.
این ماه، «شَهْرٌ عَظِیمٌ یُضَاعِفُ اللَّهُ فِیهِ الْحَسَنَاتِ وَ یَمْحُو فِیهِ السَّیِّئَاتِ» است؛ ظرفِ زمانی مقدسی که پاداش اعمال نیک در آن مضاعف میگردد و گناهان، تقصیرها و قصورها از پرونده اعمال انسان محو میشود. در دعای روزانه نیز میخوانیم: «وَ هَذَا شَهْرٌ عَظَّمْتَهُ وَ کَرَّمْتَهُ وَ شَرَّفْتَهُ وَ فَضَّلْتَهُ عَلَی الشُّهُورِ». با چنین معرفتی باید وارد فضای ماه رمضان شد. جالب اینجاست که پیامبر (ص) فرمودند ماههای رجب و شعبان، مقدمه و بستری برای آمادگی ورود به این ماه هستند. خوشا به حال آنان که از فضایل رجب و شعبان به نیکی بهره بردهاند؛ چرا که این افراد بیتردید بهرهمندی عمیقتری از لحظات ملکوتی رمضان خواهند داشت.
اندر رمضان خاک تو زر میگردد
چو سنگ که سرمه بصر میگردد
آن لقمه که خوردهای دُرَر میگردد
وان صبر که کردهای گهر میگردد
رمضان؛ استعانت از معنویت برای جهاد تبیین و استقامت
هنگامی که با شناخت کامل وارد فضای رمضان شدیم، باید از آن برای حل معضلات جامعه استعانت بجوییم. قرآن کریم میفرماید: «وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ». در تفاسیر، «صبر» در این آیه به روزه تعبیر شده است. باید از روزه و نماز در گرهگشایی از مشکلات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی مدد گرفت. چگونگی این استعانت، خود مبحثی مفصل است؛ اما باید به یاد داشته باشیم که ما با تکیه بر همین معنویت، نماز، روزه و مساجد بود که این انقلاب بزرگ را به پیروزی رساندیم.
مصداق بارز شخصیتی که برای ایجاد یک تحول عظیم از رمضان و عبادات یاری جست، حضرت امام خمینی (ره) بودند. امروز نیز تأکیدات رهبر فرزانه انقلاب—این هدیه الهی در زمان ما و شخصیت شجاعی که با پشتیبانی ملت، یکتنه در برابر استکبار جهانی ایستاده است—بر همین مدار استوار است. بیجهت نبود که در اغتشاشات اخیر، نوک پیکان حملات به سوی نمادهای دین و معنویت نشانه رفت؛ مساجد، مصلیها و کلامالله مجید را به آتش کشیدند. دشمن بیگدار به آب نمیزند؛ او نیک میداند که کانون قدرت، عظمت و هیمنه نظام اسلامی در این نقاط سرچشمه میگیرد.
متأسفانه در تحلیل و تبیین این دست وقایع، ضعفهای جدی وجود دارد. باید پرسید متولیان و تشکیلات فرهنگی کشور کجایند؟ آیا تنها نیروهای نظامی و انتظامی باید در میدان حاضر باشند و دست بر ماشه ببرند؟ اگر «جهاد تبیین» در کنار «جهاد شمشیر» قرار نگیرد، پیروزی نهایی حاصل نخواهد شد. جبهه فرهنگ باید دوشادوش جبهه نبرد حرکت کند.
مسئله نفوذیها و ستون پنجم، یکی از عبرتهای بزرگ تاریخ است. آدولف هیتلر با تمام جنایاتش، سخن قابل تأملی داشت. او میگفت ما در کشورهای متخاصم، عواملی داریم که راههای نفوذ و اطلاعات حساس را در اختیار ما میگذارند تا بر آنها مسلط شویم؛ اما تأکید میکرد پس از تسلط، نخستین کسانی که باید از میان برداشته شوند، همان نفوذیها هستند. دلیلش را چنین بیان میکرد: «وطن به منزله مادر انسان است؛ کسی که حاضر شود کشورش را بفروشد تا بیگانه بر آن مسلط شود، لیاقت زنده ماندن ندارد.» این حقیقتی است که مزدوران و فریبخوردگانِ جریانهای استکباری و صهیونیستی باید بدانند؛ دشمنانی که امروز به آنها خط میدهند، فردا به خود آنان نیز رحم نخواهند کرد.
بهرهگیری از فرصتهای بینظیر ماه مبارک
ما باید از فرصت ماه مبارک رمضان برای روشنگری بهره ببریم. لشکر «جهاد تبیین» باید در مساجد، حسینیهها و کانونهای قرآنیِ سراسر کشور، متشکل از افراد بصیر و آگاه شکل بگیرد تا پشتپرده وقایع را برای مردم، بهویژه نسل جوان، آشکار سازند. نباید اجازه دهیم خوراک فکری جامعه از شبکههای معاند و دروغپرداز تأمین شود. این ضعفی است که دولت، روحانیت، حوزههای علمیه و دانشگاهها باید برای رفع آن تمامقد به میدان بیایند.
رمضان، فرصتهای بیبدیلی در اختیار انسان میگذارد:
نخست، فرصت قرآنی است. تلاوت یک آیه در این ماه، پاداشی معادل ختم کل قرآن در ایام دیگر دارد.
دوم، فرصت تصفیه جسم و جان است. روزه ضامن سلامت جسم («صُومُوا تَصِحُّوا») و پاککننده روح است تا انسان به قله تقوا دست یابد («لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ»).
سوم، فرصت توبه است. پیامبر اعظم (ص) فرمودند: «تُوبُوا إِلَی اللَّهِ مِنْ ذُنُوبِکُمْ». توبه حقیقی در این درگاه، حتماً پذیرفته میشود.
چهارم، فرصت دعا است؛ کلیدی که درهای رحمت را میگشاید («مِفْتَاحُ الرَّحْمَةِ») و چراغی که تاریکیها را میزداید («مِصْبَاحُ الظُّلْمَةِ»).
علاوه بر اینها، رمضان یک ماهِ کامل برای تمرین و ممارست در مسیر خودسازی و مقاومت است. تقویت روح و جان، ارادهها را پولادین و توان ایستادگی را مضاعف میکند: «إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ». خداوند میفرماید: «إِنَّ الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَائِکَةُ»؛ نزول ملائکه و رحمت الهی در گرو استقامت است. بخش عظیمی از این پایداری، از دل محرابِ نماز، روزه، مکتب عاشورا و محافل قرآنی میجوشد.
موفقیت هرگز بدون عبور از مسیرِ سختِ مشکلات به دست نمیآید. پیروزی را یکشبه در سینی زرین تقدیم انسان نمیکنند؛ باید پای در میدان گذاشت و سینه به سینه با باطل درگیر شد. جهاد، دروازهای از درهای بهشت است: «فَإِنَّ الْجِهَادَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ فَتَحَهُ اللَّهُ لِخَاصَّةِ أَوْلِیَائِهِ»، و بهشت زیر سایه شمشیرها و اقتدار است: «الْجَنَّةُ تَحْتَ ظِلَالِ السُّیُوفِ».
ما باید قدرتمند باشیم. نباید زیر بار هیچ سخنی که قدرت ملی و دفاعی ما را نشانه رفته است برویم؛ چرا که تضعیف ما، به معنای تاراج حیثیت، ناموس و سرمایههای کشور است. خصومتِ دشمن با ایران بر سر مسائل پیشپاافتاده نیست؛ کینه آنها از «ایران قوی» است که همواره بر مدار آموزههای علوی ایستاده است. ملت ما با آزمایشهای پیاپی نشان داده است که هرگز عقبنشینی نخواهد کرد.
آهن آبدیده را زنگ عوض نمیکند
چهره انقلاب را جنگ عوض نمیکند
به دشمنان ما بگو به کوری دو چشمتان
پیرو خط رهبری رنگ عوض نمیکند
ما باید در ماه رمضان، بذر قابلیت و آمادگی را در وجود خویش بکاریم تا شایسته دریافت باران رحمت الهی باشیم:
تا درد نیابی تو به درمان نرسی
تا جان ندهی به وصل جانان نرسی
تا همچو خلیل اندر آتش نروی
چون خضر به سرچشمه حیوان نرسی
اگر زمینِ وجودِ انسان شورهزار باشد، رویِش و کمالی در آن اتفاق نخواهد افتاد. باید با نیایش و سحرخیزی، این شورهزار را اصلاح کنیم:
زمین شوره سنبل بر نیاورد
در او تخم عمل ضایع مگردان
چنانکه حافظ شیرازی میسراید:
چو مستعد نظر نیستی وصال مجو
که جام جم ندهد سود وقت بیبصری
عاشق که شد که یار به حالش نظر نکرد
ای خواجه درد نیست وگرنه طبیب هست
موفق و مؤید باشید، والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته.
ثبت ديدگاه